De economie is booming maar Nederlanders zuchten collectief onder een schuldenlast. Het kabinet wil daar wat aan doen met een lijst van vooral goede bedoelingen.

Staatssecretaris Tamara van Ark (VVD) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ontvangt veel kritiek vanwege de loondispensatie, het door werknemers én werkgevers verguisde plan om arbeidsgehandicapten tegen een hongerloontje en onder de verstikkende regels van de Participatiewet aan het werk te zetten. Maar Van Ark – ooit leidinggevende bij de Rotterdamse sociale dienst en VVD-wethouder in die regio – liet zich eind mei van haar sociale kant zien, ze presenteerde een pakket maatregelen om schulden aan te pakken.

Enorme maatschappelijke schade

Problematische schulden zijn volksziekte nummer één. Schattingen lopen uiteen van 1,4 miljoen (bron: Rijksoverheid) tot 2,3 miljoen huishoudens met een serieuze betalingsachterstand (bron: de Sociale Alliantie), hypotheken niet meegerekend. Schulden zorgen voor stress en problemen, en leiden van kwaad tot erger. Ze vormen een belemmering in het dagelijks functioneren en vaak in het vinden of behouden van werk. De maatschappelijke schade is enorm.

Toch zijn slechts 200.000 mensen bij gemeenten en schuldhulporganisaties in beeld. De reden laat zich raden: schaamte, hoop het zelf te kunnen oplossen, hoge drempels naar daadwerkelijke schuldhulp, onbekendheid met de mogelijkheden.

Het kabinet Rutte-III mag dan niet te boek staan als het meest sociale, de wenselijkheid om iets aan deze problematiek is ook tot dit kabinet doorgedrongen. En dus zijn er ‘40 acties’ bedacht, waarmee het kabinet schuldenaren wil helpen.

Brede aanpak

Van Ark spreekt van een Brede Schuldenaanpak, die ‘uit tientallen maatregelen en verschillende wetstrajecten’ bestaat. Er gaat veel aandacht naar het voorkomen van schulden, oftewel preventie. Zo belooft de Belastingdienst de meest recent vastgestelde inkomensgegevens te gebruiken voor het bepalen van toeslagen voor het komend jaar. Het gaat hierbij overigens om een maatregel die al praktijk is. En zo zijn er meer maatregelen die niet nieuw of concreet lijken; de brede schuldenaanpak omvat vooral veel experimenten, onderzoek en verwijzingen naar wat andere partijen zoals gemeenten soms al jaren doen of aan het opzetten zijn.

Het is zelfs nog maar de vraag of het er echt veertig zijn, zelfs wanneer de bestaande maatregelen meetellen. Zo luidt een van de maatregelen: ‘Zie bij maximeren van de stapeling van boetes bij te laat betalen en bestuursrechtelijke premies.’ Een herhaling dus van een eerder genoemde, en wel de direct voorgaande maatregel. Ofschoon laaggeletterden nadrukkelijk als een specifieke doelgroep worden genoemd, is het in ambtelijk spijkerschrift opgestelde Actieplan Brede Schuldenaanpak sowieso niet voor hen geschreven.

‘De schuldenproblematiek vraagt (…) dat een samenhangend totaalpakket aan maatregelen wordt getroffen én dat dit gezamenlijk met alle betrokken partijen wordt gedaan. (…) Het rijk is faciliterend en stimulerend en treft wettelijke maatregelen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de schuldhulpverlening en de kwaliteit van dienstverlening’, aldus de toelichting. Anders gezegd, de staatssecretaris laat het opschrijven, anderen moeten er vervolgens mee aan de slag.

Extra geld voor gemeenten

Maar een sigaar uit eigen doos is de brede aanpak nu ook weer niet helemaal. Gemeenten krijgen de komende drie jaar 72 miljoen euro om de gemeentelijke schuldhulp te verbeteren. Nog eens acht miljoen wordt ingezet ter versterking van onder meer de landelijke ondersteuning van gemeenten. Gemeenten worden geacht om projecten op te zetten, vooral gericht op specifieke doelgroepen zoals laaggeletterden, jongeren en ex-gedetineerden.

Een van de concretere maatregelen is dat het makkelijker moet worden om (verkeers)boetes in termijnen te betalen. Dat moet al bij een lager bedrag kunnen (vanaf €75,-) en voor een bredere groep dan alleen minima. Van Ark geeft hiermee een ruime uitvoering aan een motie van PvdA en SP, die een soepeler betalingsregeling vroegen voor mensen met een inkomen op bijstandsniveau.

De overheid is medeschuldig aan veel schulden, door ingewikkelde (belasting)regels en toeslagenstelsel, ondoordringbare bureaucratie, verminderde dienstverlening door digitalisering, falende automatisering, het aanmoedigen van schulden via onder meer de studielening (door DUO verstrekt) en hogere zorgbijdragen (via CAK). De toelichtende brief van Van Ark aan de Kamer lijkt dit te erkennen – Belastingdienst, DUO, CJIB, UWV, SVB en CAK worden met name genoemd – met de belofte van beterschap. Voorlopig zullen mensen met probleemschulden nog even geduld moeten hebben en valt te vrezen dat die groep alleen maar groter wordt, dankzij onder andere de loondispensatie en nog lang niet gecompenseerde bezuinigingen in achterliggende jaren, ook op de schuldhulpverlening. Terwijl er geld zat is, zeker als we de inkomsten uit de dividendbelasting meerekenen.

Tekst: joop Lahaise
Beeld: Gabriël Kousbroek

advertentie Regenboog Groep

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here